Rozproszenie wsteczne czyli Backscatter

Marczello Georgiew, 27.02.2008

Spis treści:

1. Co to jest rozproszenie wsteczne czyli backscatter?
2. Walka z drobinkami i zawiesiną w wodzie.
3. Ustawienie lamp błyskowych i ich użycie minimalizujące rozproszenie wsteczne.
4. Podsumowanie.

1. Co to jest rozproszenie wsteczne czyli backscatter?

Rozproszenie wsteczne to jest zjawisko które w efekcie tworzy na zdjęciu plamki. Czasami są to drobne kropeczki a czasami nawet spore kółka. Powstają przez odbicie światła lampy błyskowej od drobinek pyłu, mułu, rdzy zawieszonych w wodzie.
Może się tych kropek na zdjęciu pojawić kilka lub kilkaset.

Jak powstają?

Światło które z reguły w kierunku obiektu emituje lampa błyskowa odbija się od zawiesiny w wodzie i wpada do obiektywu.

Aby powstało rozproszenie wsteczne potrzebne są dwa elementy: zawiesina w wodzie i światło lampy błyskowej. Lampa zwykła również to zjawisko wytwarza ale w znacznie mniejszym stopniu. Dlaczego? Ponieważ światło z lampy stałej pada przez dłuższy czas na daną drobinkę (np.: 1/90 sekundy) w czasie to którym ona zmienia swoje położenie i tak naprawdę odbija tylko przez króciutką chwilę światło do obiektywu w jednym miejscu. Jest go zatem niewiele. Błysk lampy błyskowej trwa bardzo krótko i cały odbija się od drobinki.

Jeden sposób zmniejszania rozproszenia wstecznego zatem już znamy: jeśli to możliwe używaj światła stałego. Szczególnie w obszarach zamkniętych.

Walka z rozproszeniem wstecznym polega głównie na dwóch elementach: zmniejszamy ilość drobinek pomiędzy obiektywem a obiektem fotografowanym. Drugi element techniki unikania backscattera to zmniejszanie ilości drobinek oświetlonych światłem lampy błyskowej. Brzmi tajemniczo? Za moment wyjaśnimy.

Czy można w ogóle uniknąć drobinek powodujących backscatter? Niestety nie. Zawsze są w wodzie. Ale ich ilość może być tak mała, że na zdjęciu będą niewidoczne.

2. Walka z drobinkami i zawiesiną w wodzie.

Zasada 1 (główna) – zmniejsz ilość wody pomiędzy obiektywem a obiektem fotografowanym. Będzie ona zawierała mniej drobinek, zatem i mniejsza szansa na rozproszenie wsteczne. Ta Zasada jest poza tym główną zasadą techniczną dobrego fotografa podwodnego. Wydaje się Tobie że jesteś już wystarczająco blisko obiektu? Podpłyń bliżej!

Zasada 2 – nie wzbijaj pyłu z dna swoimi ruchami. Nie machaj płetwami ani rękoma. Nie opadaj na dno jak Zeppelin. Jest to szczególnie ważne w środowiskach zamkniętych, na przykład niewielkich wrakach. Jest tam bardzo dużo mułu, pyłu, rdzy i podobnych zawiesin, wystarczy jedno niewielkie machnięcie płetwami i fotkę mamy z głowy. Warto przed wpłynięciem do na przykład kajuty wraku przemyśleć fotkę, ustawić wszystkie opcje aparatu, powoli wśliznąć się do środka i sprawnie strzelić zdjęcie.
Jeśli już musisz się ustabilizować przy realizowaniu fotografii to zrób to ostrożnie i daleko od obiektu fotografowanego, najlepiej jednym palcem i o skałę. Nie wzbijesz przez to zawiesiny.
O doskonałej pływalności wstyd tu pisać. Wszyscy ją doskonalimy przecież.

Zasada 3 – jeśli jest już wzbity pył z dna przez na przykład poprzednią ekipę maniaków fotografów to poczekaj aż opadnie. Cierpliwość to według wielu autorytetów fotografii najważniejsza cecha fotografa. Nie tylko podwodnego. Ponadto ustaw się pod prąd jeśli możesz, nawet niewielki prąd pomaga. Wtedy to ewentualny pył zostanie zmyty do tyłu i odsłoni obiekt. No i ty nie wpadniesz twarzą w swoją wybraną rybkę czy ślimaczka. Żadne żywe stworzenie tego nie lubi.

3. Ustawienie lamp błyskowych i ich użycie minimalizujące rozproszenie wsteczne.

Manewrowanie światłem lamp błyskowych to drugi sposób walki z rozproszeniem wstecznym.

Zasada 4 – jeśli nie musisz to nie używaj lampy! Proste. Jeśli jesteś na głębokości do 5 metrów w ciepłym jasnym morzu to wyłącz lampę.

Zasada 5 – ustaw lampy tak aby jak najmniej oświetlały słup wody pomiędzy obiektywem a obiektem. Brzmi prosto ale proste nie jest. Oczywiście możesz to robić wyłącznie wtedy gdy masz zewnętrzne lampy na ruchomych ramionach.

1. Najgorsze ustawienie lampy w kontekście rozproszenia wstecznego to tuż nad obiektywem. Czyli właśnie tam gdzie większość kompaktów niestety ma wbudowane lampy ;-( Niewiele można na to poradzić.
2. Makro – najlepiej wysunąć lampy przed obiektyw tak aby prawie wjechać nimi na obiekt. Ale ostrożnie. Lepiej z fotografii zrezygnować niż zniszczyć środowisko. Ocenia się że około 40% fotografii podwodnych (to cytat) jest niewykonalnych ze względu na możliwość uszkodzenia elementów środowiska naturalnego.
3. Kąt szeroki, fotki z daleka (czyli od powiedzmy dwudziestu centymetrów od obiektywu). Ustaw lampy jak najszerzej równolegle do linii obiektywu. Nie do środka!. Niech nie wystają przed obiektyw a nawet będą cofnięte. W tej sytuacji niestety trzeba troszkę popróbować różnych ustawień w zależności na przykład od obiektywu. Warto zainwestować w dobre ramiona do lamp, najlepiej długie i łamane co najmniej w 2 miejscach, najlepiej w 3. Idea polega na tym, aby oświetlać obiekt światłem nie centralnym z lampy ale brzegowym. Im lepsze lampy tym bardziej możemy je obrócić na zewnątrz kadru. To bardzo pomaga i wyjaśnia dlaczego warto kupować piekielnie drogie ale silne lampy.
4. Kąt szeroki fotki z bliska (SuperMacro Wide Angle). Lampy powinny być mocno cofnięte i lekko skierowane w stronę obiektu. Cofnięcie o 10-30 cm w stosunku do końca obiektywu daje dobre efekty. Ale też w zależności od konfiguracji sprzętu i kadru należy poeksperymentować.

Pamiętaj, po każdym zdjęciu oceń je pod kątem nie tylko kadrowania, ekspozycji, walorów estetycznych ale również i pod kątem występowania rozproszenia wstecznego. Słabo widoczne plamki na wyświetlaczu bardzo psują zdjęcie przy oglądaniu z przyjaciółmi fotografii na komputerze.

Warto wspomnieć o dwóch dodatkowych aspektach walki z backscatterem. Pierwszy to dyfuzory zakładane na lampy. W kompaktach – obowiązkowo. W lampach zewnętrznych – popróbuj. Ja osobiście nie używam, wolę się skupić na dobrym ustawieniu lamp co daje bardzo skuteczne rezultaty.

Ponadto przy szerokim kącie i ustawieniu lamp bocznym, pojawić się może poświata w kadrze (łącznie z backscatterem) w miejscu, gdzie tuż za kadrem znajdują się lampy. Cofnij je wtedy i jeśli możesz odchyl lekko na zewnątrz.

Na zakończenie warto wspomnieć o tym, że plamkowanie na przykład w Adobe Photoshop również nieźle usuwa backscatter. Jest jednak pracochłonne i dobrze działa głównie na tle wody.

4. Podsumowanie.

Jeśli już korzystasz z lamp błyskowych to pomyśl o rozproszeniu wstecznym.

Kompakt z wbudowaną lampą:
Nie wzbijaj pyłu, podpłyń jak najbliżej obiektu, załóż dyfuzor.

Aparat z lampą lub lampami zewnętrznymi:
Nie wzbijaj pyłu, podpłyń jak najbliżej obiektu, ustaw lampy w sposób przemyślany. Albo blisko obiektu do zdjęć makro albo szeroko i na zewnątrz do zdjęć szerokokątnych.

Na koniec chcę również wspomnieć o ciekawej technice oświetlania lampą obiektu od góry.
Blisko ustawiona nad obiektem prawie pionowo lampa daje czasami ciekawy efekt. Światło jest czytane przez oko jako naturalne, słońce przecież świeci zwykle z góry. Pojawiają się interesujące cienie. No i rozproszenie wsteczne jest nieznaczne.

Powodzenia.